бывалага ў дадзены момант змены, неабходна звярнуцца да вызначанай паслядоўнасці со¬бытий. У ідэале для гэтага падышоў бы часавы дыферэнцыял. У рэчаіснасці жа для азначэння гэтага часавага дыферэнцыяла мы павінны назіраць макро¬скопический інтэрвал часу або, прынамсі, пазіцыі ў пачатку і ў канцы такога інтэрвалу. У найпростым выпадку хуткасць у дадзены момант часу лічыцца роўнай сярэдняй хуткасці на працягу гэтага макраскапічнага інтэрвалу време¬ни. Я не жадаў бы ўдавацца ў дэталі гэтай працэдуры ў фізіцы. Калі нам вядома досыць шмат законаў, то могуць ужывацца розныя ўскосныя метады, ана¬логичные тым, якія засноўваюцца на эфекце Доплера.
Аднак фундаментальным фактам застаецца то акалічнасць, што адэкватнае апісанне сітуацыі ў той або іншы момант немагчыма без назірання на працягу вызначанага часавага перыяду. Гэтае назіранне павінна быць проинтерпретиро¬вано (у адпаведнасці з «найболей праўдападобнымі» дапушчэннямі і нашымі зна¬ниями фізічных законаў) так, каб гэта дазволіла нам трансфармаваць яго ў сцвярджэнне аб «становішчы спраў у момант часу t».
Аналагічная праблема існуе і ў псіхалогіі. Чалавек можа ў дадзены момант знаходзіцца ў сярэдзіне працэсу вымаўлення гуку «аб». У рэчаіснасці ўжо само гэтае сцвярджэнне мяркуе, што назіраецца вызначаны часавы інтэрвал. У адваротным выпадку мы маглі бы зафіксаваць толькі вызначанае поло¬жение рота і целы. Як правіла, псіхолаг не задаволіцца падобнай характеристи¬кой адбывалага. Ён захоча пазнаць, ці прыналежыць гэта «аб» слову «павінен» або слову «акно», або нейкаму іншаму слову. Калі гэтае слова «павінен», то псіхолаг захоча пазнаць, ці збіраўся чалавек сказаць «я не павінен гэтага рабіць» або «калі трэба, я павінен гэта зрабіць». Псіхолаг жадаў бы шляхта нават, ці было гэта предложе¬ние сказанае блізкаму сябру ў кантэксце гутаркі аб асабістых планах на будучыню, або жа яно — частка палітычнага звароту і азначае спробу адмовіцца ад полити¬ческой пазіцыі, якую няма магчымасці абараняць.
Іншымі словамі, адэкватнае псіхалагічнае апісанне характару происходя¬щего і яго скіраванасці можа і павінна быць зроблена на розных микроскопи¬
ческих і макраскапічных узроўнях. З кожным «памерам адзінкі паводзін» можна суаднесці вызначаны «памер сітуацыі». У тым, што чалавек у нашым прыкладзе го¬ворит «аб», можна пераканацца і без адмысловай увагі да навакольнай яго становішчу. Але для таго, каб ахарактарызаваць яго выс¬казывание як палітычную саступку, неабходна ў значна большай ступені прыняць у разлік яго асяроддзе.
Не адмаўляючыся ад прынцыпу дан¬ного моманту як аднаго з асноўных становішчаў тэорыі поля, мы павінны ўсвядоміць, што для азначэння психоло¬гического кірункі і хуткасці пове-дения (гэта значыць таго, што звычайна завуць «сэнсам» псіхалагічнай падзеі), трэба (як і ў фізіцы) прымаць у рас¬чет вызначаны перыяд часу. Дли¬на гэтага перыяду залежыць у псіхалогіі ад маштабу разгляданай сітуацыі. Як правіла, чым больш макроскопичес¬кой з'яўляецца сітуацыя, якая павінна быць апісаная, тым больш доўгім павінен быць перыяд назірання, позво¬ляющий вызначыць кірунак і ско¬рость працякалага ў дадзены час па-вядзенні (мал. 2).
Інакш кажучы, у псіхалогіі мы маем справу з «сітуатыўнымі ед