чаная верагоднасць таго, што ў действи¬тельности працоўныя адхіліліся ад чарцяжоў, або казуркі падтачылі дрэва, або за якія прайшлі дзесяць гадоў хата падвяргаўся перабудове. Таму я магу вырашыць не пола¬гаться на высновы, зробленыя на аснове мінулых дадзеных, і вызначыць трываласць падлогі ў цяперашні час шляхам прамой праверкі. Такога роду дыягнастычная провер¬ка не дасць абсалютна надзейных дадзеных, іх надзейнасць будзе залежаць ад якасці име¬ющегося ў маім распараджэнні тэсту і дбайнасці тэставання. Тым не менш, з метадалагічнага пункта гледжання каштоўнасць прамой праверкі вышэй каштоўнасці анамнезу. Лагічна анамнез уключае ў сябе два кроку: праверку вызначаных уласцівасцяў у про¬шлом (праверку якасці, памераў і структуры драўляных канструкцый) і доказа¬тельство таго, што за які прайшоў час не было ўмяшанні ніякіх невядомых фактараў, гэта значыць што мы маем справу з «зачыненай сістэмай». Але нават калі ніякіх вонкавых уздзеянняў не было, у сістэме адбываліся ўнутраныя змены. Поэто¬му, калі мы жадаем вызначыць уласцівасці сітуацыі шляхам анамнезу, нам трэба шляхта яшчэ і законы, кіраўнікі гэтымі ўнутранымі зменамі.
Медыцына, фізіка, біялогія і інжынерныя навукі даўно абвыклі использо¬вать абодва гэтыя метаду — адсочванне мінулага і тэставанне сучаснасці. Але тамака, дзе гэта магчыма, яны аддаюць перавагу второй4.
4 Існуюць выпадкі, калі гістарычны падыход больш пераважны. Напрыклад, ступень голаду пацука, па ўсёй верагоднасці, можа быць лепш вызначаная па працягласці голода¬ния, чым па фізіялагічным або псіхалагічным тэсце голаду ў момант часу I. Аднак такая выснова ад мінулага да будучыні можна рабіць толькі ў тых сітуацыях і ў тыя перыяды, калі можна забяспечыць «зачыненасць» сістэмы (адсутнасць умяшання звонку), напрыклад, па стаўленні да жывёл, якія выконваюць на працягу гэтага перыяду адна і тое ж колькасць працы, або нахо¬дящимся на вядомай нам дыеце, і т.д. Праблемы, звязаныя з кантролем над сітуацыяй гэтага тыпу заахвоцілі Скінара звязаць сілу драйва з асаблівасцямі спажывання ў бягучай сітуацыі.
Псіхалогія жа ў залішняй ступені карысталася метадам пастаноўкі диаг¬ноза па анамнезе, асабліва ў рамках класічнага псіхааналізу і іншых клиничес¬ких падыходаў да праблем асобы. Адносна вольнымі ад дыягностыкі исто¬рического тыпу заставаліся псіхалогія ўспрымання і псіхалогія памяці. У цэлым экс¬периментальная псіхалогія дэманструе паступовы рух да тэставання бягучай сітуацыі.
Метад азначэння ўласцівасцяў сітуацыі шляхам тэставання іх у момант вольны ад нявызначанасцяў меркаванняў, якія засноўваюцца на звароце да гісторыі. Аднак гэта не азначае, што гэты метад цалкам ухіляе ўсякі разгляд вре¬менных перыядаў. У рэчаіснасці паняцце «сітуацыі ў дадзены момант» ставіцца не да моманту, пазбаўленаму ўсякай працягласці ў часе, а да вызначанага часавага перыяду. Гэтая акалічнасць надзвычай важна для псіхалогіі як ме¬тодологически, так і тэарэтычна.
Нам будзе карысна на хвіліну вярнуцца да сітуацыі ў фізіцы. Калі вертикаль¬ные лініі на мал. 1 уяўляюць так званыя фізічныя «сусветныя лініі», то «сітуацыя» азначае зрэз папярок гэтых ліній у дадзены момант часу /. Апісанне такога роду сітуацыі павінна ўключаць у сябе: 1) указанне адноснага местопо¬ложения частак поля ў гэты момант часу; 2) указанне кірунку і хуткасці тых змен, якія ў гэты момант часу адбываюцца. Першая задача выконваецца шляхам прыпісвання розным целостностям скалярных велічынь, другая — шляхам прыпісвання ім вызначаных вектараў. Выкананне другой задачы звязана з од¬ной складанасцю, якую я жадаў бы абгаварыць.
Каб апісаць кірунак і хуткасць які-небудзь ад