бы хібным забываць аб существова¬нии пераходных выпадкаў, такое забыццё прывяло бы да непатрэбнага схематызму. Бо як пагроза пакарання, так і абяцанне ўзнагароды могуць у вызначаных выпадках і да вызначанай ступені прыводзіць і да змены побудительности самога прадмета. Пагроза пакарання можа прывесці да паніжэння каштоўнасці забароненага дзеяння для дзіцяці, узнагарода можа прывесці да таго, што само першапачаткова безразлич¬ное дзіцяці дзеянне здасца яму вельмі значным.
41 Lewin К. Environmental forces in child behavior and development // Murchison C. (ed.) Handbook of Child Psychology. Worcester, Mass.: Clark University Press, 1931. S. 94-127. < Левин К. Уплыў сіл навакольнага асяроддзя на паводзіны і развіццё дзіцяці. Шарон. изд. З. 206-236>.
Такое распаўсюджванне побудительности з узнагароды і пакаранні на сам пред¬мет гуляе важную ролю першым чынам у маленькіх дзяцей — па чынніку характэрнай для іх агульнай рухомасці функцыянальных меж іх душэўнай системы41. На¬града і пакаранне могуць дзейнічаць тут у якасці простага ўзмацнення предписа¬ния або забароны — у тым ліку і тады, калі яны дадаюцца да якія адпавядаюць паводзін вонкавай выявай, без што-небудзь зразумелага дзіцяці абгрунтавання. У больш старэйшых дзяцей разлічваць на змену побудительности самога прадмета можна толькі ў тым выпадку, калі загад або забарона ўспрымаюцца ребен¬ком як змястоўна апраўданыя, інакш кажучы, калі паводзіны ўбудоўваецца ў такі цэласны кантэкст, які, па якіх бы то ні было чыннікам, воспри¬нимается як каштоўны або, наадварот, як малакаштоўны, які як цэлае, при¬влекает або, наадварот, адштурхвае дзіця. Аднак, калі для ўзмацнення забароны або загады звяртаюцца да пагрозы пакарання і абяцанню ўзнагароды, само гэта ўжо кажа аб тым, што загад або забарона з'яўляюцца «змястоўна» необоснован¬ными або слаба абгрунтаванымі для дзіцяці. А таму пагроза пакарання ў першую чаргу як раз процідзейнічае змене побудительности самога прадмета. Наи¬более відавочным гэтае процідзеянне становіцца тады, калі «самаўпраўнасць» і содержа¬тельная неоправданность узнагароды і пакаранні выступаюць у форме «несправедливо¬го» іх ужывання па стаўленні да дадзенага дзіцяці.

Уплыў сіл навакольнага асяроддзя на паводзіны і развіццё дзіцяці*

У дадзенай працы прамова пайдзе толькі аб псіхалагічным уплыве навакольнага асяроддзя. Гэта не азначае, што фізічнае ўздзеянне асяроддзя, напрыклад воздей¬ствие сілкаванні або клімату, не мае псіхалагічнага значэння. Наадварот, мы счи¬таем, што дзіця, узяты як адзінае цэлае, знаходзіцца пад сталым як психо¬логическим, так і фізічным уплывам навакольнага асяроддзя.