той жа праблемай, на справе звычайна яв¬ляются вялікімі, чым тыя патрабаванні, з якімі рэальна мае справу разумнейшае дзіця. Такім чынам, горшае рашэнне больш слабога дзіцяці звычайна з'яўляецца горшым рашэннем больш цяжкай задачы.
Далей, калі меней адоранае дзіця выпрабоўвае няўдачу, ён будзе, як мы бачылі вышэй, вырашаць наступныя задачы меней актыўна. Узрослы страх няўдачы пагаршае псіхалагічна неспрыяльную сітуацыю, нават калі адцягнуцца ад бо¬лее слабых здольнасцяў дзіцяці. Такім чынам, у новай сітуацыі і без таго больш слабое дзіця з яшчэ большай верагоднасцю патрывае няўдачу або адмовіцца вы¬полнять заданне. Ён звычайна апыняецца перад больш складанай (з псіхалагічнага пункта гледжання) задачай і яго агульная сітуацыя, у сілу яго ранейшага негатыўнага опы-тая, апыняецца яшчэ больш неспрыяльнай.
Аналагічны кумулятыўны эфект, звязаны з такога жа роду заганным вакол, можна назіраць у дзяцей-псіхапатаў або іншых дзяцей з цяжкасцямі соци¬альной адаптацыі. Сверхвозбудимый або замкнёнае дзіця не толькі меней компе¬тентен у сацыяльным узаемадзеянні, што абцяжарвае яго задачу, але ён яшчэ і подвер¬гается адхіленню са боку іншых дзяцей, змушаны займаць ахоўную пазіцыю і т.д. Такое дзіця неўзабаве апыняецца ў той сацыяльнай сітуацыі (вынікаючай, магчыма, з суцэль пасрэднага канфлікту), якая запатрабавала бы напругі ўсіх здольнасцяў і ў дзіцяці, камунікатыўна вельмі адоранага. Аналагічнае раз¬витие кругавой зваротнай сувязі паміж здольнасцямі і асяроддзем мае фундамен¬тальное значэнне, напрыклад, пры заикании91. І наадварот, адно з істотных пре-маёмасцяў адоранага дзіцяці складаецца ў асабліва спрыяльных умовах асяроддзя, якія ён звычайна стварае сабе на будучыню.
" Homburger A. Vorlesungen fiber Psychopathologie des Kindesalters. Berlin, 1926.
Адной з фундаментальных задач педагогікі з'яўляецца, з маёй кропкі зре¬ния, стварэнне такой сітуацыі для дзяцей з цяжкасцямі паводзін або навучанні, якая дазволіла бы пазбегнуць той велізарнай шкоды, да якога звычайна приво¬дит узнікненне негатыўных кругавых зваротных сувязяў. Прынамсі, имен¬но тут ляжаць сапраўдныя магчымасці педагогікі, не патрабавальныя змены «здольнасцяў» дзіцяці.

Тэорыя палі і фазавая прастора