жыць ад таго, што ўзнікае рэальна: «суммативный» конгломерат39 або сапраўдная цэласнасць, дынамічны «гештальт». Паміж канцавоссямі суммативного суіснаванні і абсалютнай цэласнасці «моцнага геш¬тальта», часткі якога цалкам губляюць сваю самастойнасць, існуюць шматстайныя пераходныя прыступкі («слабыя гештальты» у дынамічным сэнсе). Гэта мае істотнае значэнне як раз для нашай праблемы пераключэння ин¬тереса. У дзіцяці, якому засваенне напісання літар не дастаўляе ніякага удо¬вольствия, змены побудительности можна хутчэй чакаць у тым выпадку, калі як мага раней дазволіць яму пісаць асэнсаваныя сообщения40, а не ў выпадку ўпрыгожвання палёў пропісаў арнаментам. Бо ў першым выпадку літары ўвогуле і це¬лом хутчэй губляюць для дзіцяці сваю псіхалагічную асобнасць сябар ад сябра.
Зрэшты, калі напісанне асобных літар уяўляе для дзіцяці занадта боль¬шую цяжкасць, то напісанне кожнай асобнай літары становіцца самастойным цэласным дзеяннем і змены сэнсу ўсёй дзейнасці ў цэлым не адбудзецца.
Такім чынам, змена побудительности задання або паводзін магчыма тады, калі «тая жа самая» (з вонкавага пункта гледжання) дзейнасць уключаецца ў дру¬гой цэласны працэс або ў іншую цэласную псіхічную вобласць. (Гэта значыць, у прыватнасці, што важна, ці ставіцца вызначаная праца да падрыхтоўкі дня нараджэння або да чаму-то яшчэ, для якога менавіта настаўнікі выконваецца праца, і т.д.) Приме¬нительно да школы гэта азначае, што для маленькіх дзяцей агульная атмасфера школы не проста важная з пункта гледжання дынамікі асобнага дзеяння, але валодае сапраўды засноўвалым значэннем.
* * *
і Ср. паняцце «і-сумы» у Вертхаймера (WertheimerM. Untersuchungen zur Lehre von der Gestalt: 1 // Psychologische Forschung. 1922. I. S. 47-58; Idem. Untersuchungen zur Lehre von der Gestalt: 2 // Ibidem. 1923.4. S. 301-350).
4" У гэтым, відаць, складаецца асноўную перавагу «цэласнага» метаду навучання чытанню і лісту Декроля.
Мы супрацьпаставілі выпадак змены побудительности самога прадмета сітуацыям узнагароды і пакаранні. Аднак было