ца са мноствам цяжкасцяў і патрабаванняў. Цяжкасці спараджаюцца фізічнымі фактамі навакольнага асяроддзя і абмежаванасцю способ¬ностей самога дзіцяці: рэч, якую ён жадае падняць, апыняецца залішне тяже¬лой, усходы, па якой ён спрабуе спаўзці, — занадта стромкі, а аловак слізгае па паперы не так, як трэба. Яшчэ важнейшыя сацыяльныя фактары, асабліва аўтарытэт і магчымасці ўплыву дарослых і іншых дзяцей.
Для нованароджанага гэтыя сацыяльныя сілы першапачаткова дзейнічаюць исклю¬чительно ў якасці фактараў, якія ствараюць фізічныя ўмовы (дзіцяці купаюць і выціраюць, даюць яму піць і т.д.). Але вельмі хутка ўсё большае значэнне пачынае набываць іх уплыў на псіхалагічнае асяроддзе маляняці. Дарослы запреща¬ет або дазваляе браць тыя або іншыя рэчы, заве паводзіны дзіцяці добрым або дрэнным, хваліць або лае яго.
Для немаўля, якому некалькі тыдняў або месяцаў ад роду, валентнасці вызначаюцца, па істоце, яго ўласнымі запатрабаваннямі і іх бягучым состоя¬нием. Калі ён не жадае ёсць тая або іншую еду, то яго нельга прымусіць яе з'есці ника¬кими псіхалагічнымі уловками61. Ён будзе проста выплёўваць яе. Калі дзіця старэй, то магчымасць аказваць на яго ўплыў псіхалагічнымі сродкамі непараўнальна больш. Непрыемнае дзіцяці дзеянне можна ўлучыць у гульню або ў дру¬гую дзейнасць і тым самым радыкальна змяніць яго значэнне (а такім чынам, і яго валентнасць).
611 Lewin К. Die Auswirkung von Umwelfkraften // 9th International Congress of Psychology. 1929. Proceedings and Papers. Princeton, N. J., 1930. P. 286-288.
61 He лічачы простага адцягнення.
62 З дынамічнага пункта гледжання гэтыя сферы ўплыву ўяўляюць сабой для дзіцяці сілавыя палі.
Магчымасць прамога ўплыву звязаная з павелічэннем для дзіцяці психоло¬гической рэальнасці сацыяльных фактаў, асаблів